© Joost Bataille

'Brick Dresses'
Academie van Bouwkunst Amsterdam

Een Jurk van Baksteen

De toepassing van baksteen in de Nederlandse architectuur heeft de afgelopen 20 jaar een bloeiperiode doorgemaakt. Architecten zijn gefascineerd door de mogelijkheden die het materiaal biedt en passen het in vele vormen toe. Zij worden daarbij bediend door een groeiend assortiment van soorten, kleuren en formaten van stenen. De technische mogelijkheden, bijvoorbeeld in de vorm van prefabricage, zijn groter dan ooit. Techniek en vormgeving worden in de architectuur aan elkaar verbonden door het begrip tektoniek. Het begrip duidt de wijze waarop de innerlijke, constructieve en ruimtelijke ordening van een bouwwerk in het uiterlijke, de gevel tot uitdrukking komt.

Als we nu spreken over baksteen gebouwen wordt daarmee niet meer bedoeld dat het hele gebouw van baksteen is gemaakt. Funderingen, dragende wanden en vloerconstructies worden nog maar zelden in baksteen uitgevoerd. Hedendaagse bakstenen gebouwen ontlenen die benaming aan hun bakstenen gevels. In woord en daad zijn het innerlijk en het uiterlijk van een gebouw steeds verder van elkaar gescheiden geraakt. Tegenwoordig wordt een constructie ingepakt met een dikke isolatie deken. Gescheiden door een luchtspouw wordt daar vervolgens de gevel omheen gehangen: Een jurk van baksteen.

Deze scheiding tussen ‘dragen’ en ‘bekleden’ suggereert een grote vrijheid in de architectonische vormgeving van de gevel. Bij nadere inspectie blijkt echter de keuze voor het bekledingsmateriaal, in dit geval baksteen, de architectonische vormgeving sterk te beïnvloeden. Adolf Loos stelde in ‘Das Princip der Bekleidung’ dit fundamentele thema in de architectuur aan de orde. Een materiaal en zijn toepassing dwingen een eigen vormentaal af. Daarmee verschuift de betekenis van het begrip tektoniek. Het gaat bij baksteen jurken niet meer om de uitdrukking van de  innerlijke opbouw van het gehele gebouw, maar om de uitdrukking van de constructieve opbouw van een gevel zelf.

De tentoonstelling ‘Baksteen Jurken’ documenteert op systematische wijze de gevels van 17 gebouwen die in de afgelopen jaren in Nederland zijn gerealiseerd. Het toont deze op het snijvlak van bouwtechniek en bouwkunst. Het laat zien hoe vormgeving en de keuze voor een materiaal elkaar wederzijds beïnvloeden. Wanneer vorm en inhoud onlosmakelijk met elkaar verbonden raken ontstaan elegante ontwerpen. Het is deze elegantie die het mogelijk maakt de ordening van de metselwerk gevels te overzien, van het grote geheel tot in het kleinste detail.

Een Jurk van Baksteen [download pdf]

Externe link >